Lezingen
Keynote 01 I dinsdag 8 september, 10u00 – 11u00
Vloeibare psychiatrie voor onzekere tijden
Wim Veling, Psychiater en hoogleraar Psychiatrie, Rijks Universiteit Groningen
Het zijn onzekere tijden. De wereld staat in brand en warmt op. Waarheden zijn persoonlijke emoties geworden. Mensen zijn bezorgd over de toekomst, zoeken houvast in eigen bubbels en identiteiten, het recht van de sterkste en luidruchtigste geldt. Het online bestaan met haar algoritmes en macht is steeds dominanter geworden. Veel mensen voelen zich overprikkeld, uitgeput en machteloos. De psychiatrie staat midden in de samenleving, maar past het nog bij de huidige tijd? De psychiatrie staat onder druk door toegenomen hulpvragen, groeiende personeelstekorten en gepolariseerde discussies over hete hangijzers. Waar vinden we inspiratie, richting en hoop? In deze lezing pleit Wim Veling voor een lenige, fluïde psychiatrie, die minder ziekte-georiënteerd is, maar de biomedische blik verbreedt, epistemisch nederig is. Een psychiatrie die vloeibaar is door zich aan te passen aan sociale, culturele en online contexten. Waarin tegenstrijdigheden en schurende perspectieven niet beperkend zijn, maar een kracht. Daarmee ontstaat ruimte, verbinding en betekenis. Veling werkt deze fluïde psychiatrie uit aan de hand van drie thema’s: wat we leren van niet-westerse culturele contexten, hoe generatieve AI de psychiatrie gaat veranderen, en hoe sociale bronnen een fundament van de psychiatrie zijn.
Keynote 02 I woensdag 9 september, 16u00 – 17u00
Meningsverschillen tussen vrienden
Debat Frank Vandenbroucke en Toon Vandevelde
Wat gebeurt er wanneer twee denkers, die al een leven lang met elkaar in gesprek zijn, op een podium van mening verschillen?
Frank Vandenbroucke en Toon Vandevelde delen een uitzonderlijke intellectuele en persoonlijke geschiedenis. Al meer dan drie decennia kruisen hun paden zich in academische debatten, onderzoeksseminaries en maatschappelijke engagementen. Maar bovenal zijn ze hechte vrienden. Wat hen bindt, is een diepgeworteld streven naar sociale rechtvaardigheid en een gedeelde ambitie om economie, ethiek en gezondheidszorg op een zinvolle manier met elkaar te verbinden. En toch – of misschien net daarom – verschillen ze soms van mening over een aantal cruciale vragen binnen de geestelijke gezondheidszorg, hoe lang een behandeling mag duren bijvoorbeeld. Alleen kortdurende, efficiënte interventies, of is er ook ruimte voor langdurige, misschien zelfs levenslange ondersteuning? In dit unieke debat gaan beide denkers met elkaar in gesprek, niet ondanks hun vriendschap, maar dankzij die vriendschap.
Uitnodiging U01 I dinsdag 8 september, 11u45 – 12u45
Onzekerheid in en over de digitale wereld en jongeren
Ernst Koster, Hoogleraar klinische psychologie, UGent, Gent
Het is zeker dat digitale media een alsmaar grotere plek innemen voor veel mensen. Er is veel discussie over het effect van deze ontwikkeling op de mentale gezondheid van jongeren, waar met name sociale media centraal staan. Veel GGZ professionals vragen zich af hoe zich te verhouden tot dit topic. In deze lezing bespreken we de stand van zaken binnen het onderzoek naar sociale media en mentale gezondheid in brede zin. Hieruit ontstaat een beeld dat effecten afhankelijk zijn van leeftijd, context en individuele factoren. Op basis hiervan worden een aantal handvatten aangereikt om hieromtrent na te denken en klinisch aan de slag te gaan.
Uitnodiging U02 I dinsdag 8 september, 14u15 – 15u15
Ervaringsdeskundigheid in de GGZ: vloek of zegen?
Panelgesprek met o.a. Kirsten Catthoor, Vicky Matthysen, Jan De Vlieger, tba
Ervaringsdeskundigheid is de meest onderschatte vorm van participatieve hulpverlening binnen de GGZ. Het bevordert inclusie, begrip en vertrouwen. Toch bestaan er veel misverstanden over, en is er aarzeling om er voluit voor te gaan. De belangrijkste vraag is of de inzichten van ervaringsdeskundigen en familieleden kunnen aansluiten bij wat ziekenhuizen en andere GGZ-instanties te bieden hebben, rekening houdend met hun mogelijkheden maar ook beperkingen. In dit debat gaan onder andere Vicky Matthysen als hoofdarts psychiatrie van ZAS, Jan De Vlieger als familie-ervaringsdeskundige, en nog enkele anderen in gesprek met moderator Kirsten Catthoor.
Panelleden: Kirsten Catthoor (psychiater Ziekenhuis Netwerk Antwerpen, voorzitter Vlaamse Vereniging voor Psychiatrie), Vicky Matthysen (hoofdarts psychiatrie van ZAS), Jan De Vlieger (familie-ervaringsdeskundige), tba
Uitnodiging U03 I dinsdag 8 september, 16u15 – 17u15
Tien geboden voor de geestelijke gezondheidszorg
Kirsten Catthoor, MD, PhD, psychiater Ziekenhuis Netwerk Antwerpen, voorzitter Vlaamse Vereniging voor Psychiatrie
Een gebod is een dwingend bevel door een autoriteit. In die zin zijn de tien geboden voor de geestelijke gezondheidszorg een paradox. We hebben als hulpverlener niet het gezag om regels op te leggen waar mensen zich aan moeten houden. Anderzijds kunnen we wel de vinger leggen op zaken die we niet goed genoeg vinden, en waar we ons tegen willen verzetten. De geestelijke gezondheidszorg in ons land zou hulpverlening moeten kunnen bieden voor iedereen die daar nood aan heeft, ongeacht de leeftijd, ongeacht de sociale achtergrond en ongeacht de aard van de problematiek. Dat is helaas niet altijd het geval. In deze lezing zal aan de hand van voorbeelden en wetenschappelijke evidentie ingegaan worden op tien verbeterpunten.
Uitnodiging U04 I woensdag 9 september, 09u30 – 10u30
Werken met de Ander in tijden van AI
Stijn Vanheule, hoogleraar klinische psychologie en psychoanalyse aan de Universiteit Gent, Gent
Artificiële intelligentie kan op basis van enorme hoeveelheden data bijzonder precieze uitspraken doen over complexe situaties uit het dagelijks leven. In uiteenlopende toepassingsgebieden, zoals het schrijven van teksten, softwareontwikkeling of de analyse van genetisch materiaal, levert dit duidelijke efficiëntiewinst op. Tegelijkertijd ontstaan er ook zorgen over de mogelijk schadelijke impact van deze technologie, bijvoorbeeld op het vlak van privacy, of wanneer chatbots worden ingezet voor desinformatie en manipulatie.
Maar AI verandert niet alleen processen en toepassingen. Op een abstracter niveau beïnvloedt het ook ons mens- en maatschappijbeeld, waarbij het geloof in kenbaarheid en controleerbaarheid toeneemt. Voor de geestelijke gezondheidszorg roept dit een reeks vragen op. Doet software in combinatie met wearables binnenkort aan diagnosestelling? Gaat de chatbot therapie op maat aanbieden? Of krijgt AI vooral een ondersteunende rol, waardoor het accent juist meer komt te liggen op de kwaliteit van menselijke interacties?
Dit soort vragen kan alleen beantwoord worden wanneer we expliciet reflecteren op het mens- en maatschappijbeeld dat we als GGZ-actoren centraal willen stellen. Ze vragen geen exact antwoord, maar maken ons vooral alert voor de manier waarop techniciteit en subjectiviteit zich tot elkaar verhouden.
In mijn visie bestaat de GGZ niet in de eerste plaats uit technische handelingen, maar uit het werken met subjectieve en intersubjectieve processen. Belangrijker dan te zoeken naar aansturing door AI is de vraag welke plaats we in dit digitale tijdperk geven aan de Ander — het domein van het onbekende, zowel in onszelf als in anderen. Wie die vraag serieus neemt, komt vanzelf bij andere bekommernissen terecht. Hoe bewaken we de kwaliteit van menselijke ontmoetingen? Hoe realiseren we normatieve en ethische bescheidenheid in ons handelen? En hoe organiseren we zoekende, reflectieve en zorgvuldige afstemmingsprocessen voor alle betrokkenen?
Alleen door dit soort vragen als uitgangspunt te nemen, kan de GGZ zich voorbereiden op een toekomst waarin de mens als contextueel ingebedde zoeker centraal blijft staan.
Uitnodiging U05 I woensdag 9 september, 11u30 – 12u30
Epistemisch activisme van activistische epistemologie: wetenschap als morele praktijk in plaats van neutrale beschrijving
Jurjen Luykx, psychiater-onderzoeker, Amsterdam UMC en GGZ InGeest
Hoe kan een humanitair en ecologisch gevoel van onrecht en een optimisme ten aanzien van inclusiviteit verschuiven van machteloosheid naar handelingsperspectief? Jurjen Luykx onderscheidt epistemisch activisme van activistische epistemologie: wetenschap als morele praktijk in plaats van neutrale beschrijving. Tijdens het 13e GGZ-congres deelt Jurjen zijn visie om vertrouwen en rechtvaardige kansen te versterken in onzekere tijden.
Uitnodiging U06 I woensdag 9 september, 13u45 – 15u15
Deze wereld is geen ergernis waard
Regie Danny Keuppens, Warre Keuppens
Roger Van De Velde (1925 – 1970) was een begenadigde journalist en schrijver die met scherpe pen schreef over mensen aan de rand van de samenleving. Zijn leven nam een tragische wending toen hij als maagpatiënt verslaafd raakte aan het geneeskundig ‘wondermiddel’ Palfium. Deze verslaving leidde tot internering, opsluiting in Belgische gevangenissen en uiteindelijk tot zijn vroegtijdige dood. Het is hartverscheurend te horen hoe hij tijdens zijn leven marginaliseerde, maar toch zeer accuraat kon blijven schrijven over zijn eigen bitter bestaan. Tijdens deze presentatie gaan de podcastmakers dieper in op het leven van deze getalenteerde kunstenaar, hoe hij tegelijk verlangde naar de roes van het gebruik, en naar een gelukkig, nuchter leven.